OPROEP TOT MENTALE BEWEGING

Mikado Management

Laatst was ik te gast bij een internationaal onderdeel van een Nederlandse bank. Met twee ‘Global Heads’ had ik een gesprek waarin ook de bankencrisis aan de orde kwam en de rol van de betreffende bank daarin. Volgens beide leidinggevenden was het vooral een kwestie van ‘beter uitleggen’. De banken moesten gewoon beter uitleggen waarom bonussen, beloningen en de vele (te) ingewikkelde financiële producten wel degelijk deugden.

In dit artikel

Uit de verhalen van de meeste critici op TV blijkt dat ze niet begrijpen hoe het er bij banken aan toegaat, zo meenden zij. Dus erg serieus hoef je hen niet te nemen.

Balen dus dat banken niet gewoon méér of beter communiceren. De situatie dat klanten niet begrijpen hoe het er bij banken aan toegaat, vonden zij an sich kennelijk niet ‘mis’. En aan het huidige financiële systeem was ook al niet zo veel mis. Veranderen is niet nodig, betere uitleg wel. Het is vooral lastig dat het nu ‘tijdelijk’ niet toegestaan is om bonussen uit te keren binnen de organisatie – vooral vanwege ‘gezeur’ van ‘de maatschappij’, zo begreep ik. ‘Tijdelijk’. Ofwel: Doorlopen mensen, niks te zien hier; niks aan de hand!

Voedsel hamsteren

In een recente column van journalist Joris Luyendijk beschrijft hij dat, zodra de medewerkers van de economieredactie van zijn krant The Guardian vernamen dat Lehman Brothers failliet ging, nu vrijwel exact vijf jaar geleden, zij direct hun huisgenoten opbelden om voedsel te hamsteren en ook kochten verschillende Londense bankiers wapens.

“Overdreven? Deze mensen wisten dat het mondiale financiële systeem 36 tot 48 uur af was van een implosie. Wereldwijd zou de handelsfinanciering kunnen opdrogen. De handel zou stilvallen, en daarmee de bevoorrading van bijvoorbeeld tankstations en supermarkten.” Luyendijk heeft het in dit verband zelfs over de “diepe ontwrichting van onze beschaving” waaraan we tijdelijk, nipt ontsnapten. U en ik hadden dit nauwelijks door. Het angstaanjagende is dat in het denken (en handelen) van de banken, dat aan de crisis ten grondslag ligt, sindsdien nauwelijks enige beweging heeft plaatsgevonden. Ook bij de bank waar ik laatst was, wordt dat beeld van Luyendijk in ieder geval niet ontkracht. Als je denken zich ontwikkeld heeft vóór Lehmann en sindsdien is blijven stilstaan dan vind je nieuwe bewegingen, zoals bijvoorbeeld een nieuwe bank opgericht door burgers, al snel een giller.

Van de wirwar van de wéér steeds complexer wordende regels bij de banken, maak ik graag even een uitstapje naar de wirwar van de stokjes van het bekende gezelschapsspel MIKADO. De ontrafeling van de wirwar leidt wellicht tot (mentale) beweging. Afhankelijk van de context (het spel of de organisatie) wordt die beweging gewaardeerd of juist niet (een kwestie van waardering).

Daarvoor is het goed om te beseffen dat het spel Mikado gemodelleerd is naar een (organisatie)hiërarchie. Aan het hoofd staat de keizer (Japans: Tennō, afgeleid van Mikado). Net als in hedendaagse organisaties geldt: “Als de speler al een Mikado of Mandarijn heeft opgeraapt, mag deze gebruikt worden om andere stokjes omhoog te werpen”.

In hedendaagse organisatietaal vertaald als: de CEO en zijn Raad van Bestuur kunnen mensen in lagere lagen eruit wippen – tot zover niets nieuws. CEO en RvB bestaan maar uit 1 + 5 stokjes. Het eigenlijke spel speelt zich dus voornamelijk af bij degenen die de laagste rang bekleden: de koelies of werkers, onder bestuurskundigen wel bekend als de street-level bureaucrats, of onder economen wel als de agents (principal-agent) en hun directe leidinggevenden zijnde de meewerkend voormannen (in het spel: de samoerai). Zij zijn immers met 30 (15 + 15) stokjes aanwezig in het spel.

Waarschijnlijk speel je Mikado, zoals zovelen, zonder acht te slaan op deze rangen noch op de waarden per rang (zie tabel). Als je dat wél zou doen, dan zou je weten dat het makkelijker is om de hele RvB inclusief voorzitter uit het spel te verwijderen zonder de rest van de organisatie in beweging te brengen, dan andersom. De kans dat de organisatie beweegt bij het bewegen van de koelies en samurai (de mensen op de werkvloer en hun direct leidinggevenden) is logischerwijs veel groter; een getalsmatige kwestie. Kortom:

  • bij  Mikado is de kans groot dat beweging van onderop komt,
  • hoewel beweging (ook) daar niet gewaardeerd wordt.

Dit geeft wellicht te denken…

Frederick Taylor (Taylorisme!) meende, zoals beschreven in zijn beroemde boek The Principles of Scientific Management (1911), vrij vertaald, dat het weliswaar prettig is dat werkers hun lichaam meenemen naar hun werk maar dat het jammer is dat daar ook nog een hoofd aan vastzit. ‘(Zelf) denken? Mentale beweging onder koelies? Liever niet!’ Dat konden de werkers maar beter aan hun hoogste bazen overlaten.

Bij hedendaags leren en ontwikkelen gaat het ook om beweging: mentale beweging. Dat je van opvatting verandert over wat ‘goed bankieren’ inhoudt, bijvoorbeeld. In sommige organisaties wordt het kennelijk nog steeds niet of nauwelijks gewaardeerd noch gestimuleerd dat de werkers, de professionals of koelies mentaal bewegen. Althans, zo beklaagde een (mede)werker van de grootste werkgever in de publieke sector zich onlangs bij mij. Volgens hem deed zijn baas (op Mandarijn-level) al jaren aan Mikado-management: wie beweegt is af..!

Over de auteur

Jorrit Stevens is adviseur & partner bij GrasFabriek en verbonden aan Teamchange. Hij houdt zich bezig met adviseren bij organiseren, door te variëren bij interpreteren.

Aanverwante artikelen

Contact & Contract – Een Q&A

Alerte Tolerantie – Laat je zien!

Weerstand bij verandering: drie basisopvattingen

Motiveren en beïnvloeden, duwen of trekken?

Passie als verdienmodel. Waar ‘t Hart vol van is

Geef een reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Welk account wil je maken?

Minimaal 8 tekens, 1 hoofdletter, 1 cijfer en 1 leesteken. Gebruik geen wachtwoord dat je elders ook gebruikt.

Aanmelden Ask me Anything

Zit je met een casus? Een lastige klus? Iets met je team of je rol als teamcoach of teamleider? Kom naar een online AmeA sessie, je mag alles vragen. Meld je aan! Het is van 10.00 tot 11.30. Kom wel op tijd, eerder weggaan kan.

Boek aanbevelen

Bestand delen

Je kunt een pdf-bestand delen op onze site. Een artikel, of iets anders moois. Stuur het ons en wij plaatsen het onder jouw naam op onze Download & Delen pagina.

Werkvorm posten

De instructie
Helder en in hele zinnen. Geen telegramstijl. Gebruik stappen of nummers. Of tussenkopjes in vet. Geef eventueel variaties of tips aan het eind. Doe géén copy-paste van een andere site of ander document!!

Account aanpassen

Minimaal 8 tekens, hoofdletter, cijfer en speciaal teken. Gebruik geen ww dat je elders gebruikt. 

Minimaal 8 tekens, 1 hoofdletter, 1 cijfer en 1 leesteken. Gebruik geen wachtwoord dat je elders ook gebruikt.

Minimaal 8 tekens, 1 hoofdletter, 1 cijfer en 1 leesteken. Gebruik geen wachtwoord dat je elders ook gebruikt.

Let op – als je geen bevestiging hebt ontvangen is het maken van je account niet gelukt. Je kunt dan niet inloggen.

Profiel maken of aanpassen

Leuk als je zichtbaar wilt zijn op de site. Ook klanten kunnen je profiel zien, maar alleen mensen die zijn ingelogd hebben zicht op je contactgegevens. 

  • JPG/JPEG/PNG
  • Zo vierkant mogelijk
  • Vooral je gezicht
  • Max 500kb

Review maken

Onze studenten – misschien jij ook – hebben veel aan de reviews op onze site. Help jij toekomstige studenten met jouw review? Het mag eventueel anoniem of onder pseudoniem. Veel dank!

complete opleiding voor teamcoaches
Meer informatie +

Kom kennismaken met ons!

Je wilt wellicht met ons samenwerken of je bij ons laten opleiden, maar nog even ‘gevoel’ krijgen bij wie wij zijn? Of je hebt gewoon een aantal vragen die je liever persoonlijk bespreekt?

Laten we (video)bellen!

We ontmoeten elkaar via telefoon, Teams of Zoom. Geheel vrijblijvend uiteraard. In principe neemt Martijn Vroemen contact met je op, maar je kunt ook kiezen voor andere Teamchangers.

Handleiding Zoom + mini-werkvormen

Stel je vraag!