MEER SPEL, MINDER SPELLETJES

Veranderen als samenspel. Kunnen we samen spelen?

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
18621001_l.jpg

Samenspel biedt een waardevol perspectief voor verandering als de omgeving van organisaties onzeker en dynamisch is. Maar wat is spelen eigenlijk? En hoe komen we tot samenspel?

In dit artikel ...

Wat is spelen?

Het is lastig om spelen te definiëren want een definitie vernietigt de speelsheid. Dat is gelijk al een kenmerk van spelen: op het moment dat je het probeert te vangen in formele regels, dan verdwijnt het spel. Beter kunnen we daarom bij onszelf beginnen: Denk eens aan spelen. Wat komt er in je op? De kans is groot dat er woorden naar boven komen als plezier, energie, vrijheid, meeslepend, vrijwillig, creativiteit, vertrouwen, verbondenheid, je speelt een rol en vergeet de tijd. Als je kinderen ziet spelen zie je spontaan gedrag. Er wordt veel gelachen, hoe serieus het spel ook wordt gespeeld.

Spel kent een aantal kenmerken waarover speltheoretici het redelijk met elkaar eens zijn (1). Spel is plezier, het heeft geen direct nut, behalve dat je er plezier aan kunt beleven. Spel is vrijwillig, zodra het verplicht wordt is het geen spel meer. Spel is vrijheid en we blijven spelen zolang het ons boeit of we niet moe zijn. Spel ontspant en er kan gelachen worden. Spel is niet het ‘gewone’ leven maar biedt wel de mogelijkheid om daaraan te ontsnappen. Spel is spontaan en intrinsiek gemotiveerd. Er zijn regels die in het spel ontstaan en in overleg kunnen worden bijgesteld. In het spel spelen we vaak een rol die de vrijheid geeft om eens iets anders te doen. Spel lijkt onbelangrijk, maar is het niet. Het is niet echt, maar wel net echt. Tot slot kent spel een begrenzing in plaats en tijd. Eigenlijk gaat spel vanzelf en dat spel kan elke keer weer opnieuw beginnen met dezelfde of andere mensen.

Spel en cultuur

Spel is een manier om met jezelf en je medemens om te gaan. In samenspel kunnen mensen zich uiten en hun karakter en kwaliteiten tonen, niet alleen als individu maar ook als samenleving. In het spel maken mensen keuzen hoe ze met elkaar omgaan. Zo ontstaan sociale groepen die samen culturele normen en waarden creëren en in stand houden. In het spel ontdekken en ervaren we de wereld om ons heen en geven we betekenis aan wat we zien en relevant vinden (2).

Spelen maakt deel uit van onze cultuur. Het gaat over wat we waardevol vinden en hoe we met elkaar omgaan. In alle culturen zie je kinderen spelen, en meestal spelen ze dezelfde spelletjes (3). Ze ervaren vrijheid en plezier en zijn nog niet gebonden aan de regels van de cultuur waarin ze opgroeien. Als we ouder worden gaan onze culturele waarden invloed uitoefenen op de manier waarop we spelen. We zijn bang dat anderen ons onvolwassen of gek vinden, of dat we tijd verspillen. Dat we spelen kinderachtig vinden is onderdeel van onze cultuur hoe we naar spel kijken.

Kunst is een bijzondere vorm van spel. Mensen besteden al heel lang tijd en energie aan allerlei vormen van kunst. Het is waarschijnlijk dat de vroegste kunstuitingen een belangrijke rol hebben gespeeld in het sociale leven van onze voorouders en daarmee voor hun voortbestaan. Door creatief knutselen en experimenteren met allerlei materialen die voor handen lagen, hebben onze voorouders allerlei ontdekkingen gedaan, zoals het vuur, de pijl en boog, en het wiel (4). Spel legt samenhangen bloot en bevordert creativiteit en vindingrijkheid en brengt ons op nieuwe ideeën en oplossingen. Spel draagt daarmee bij aan overleven en ons collectief bewustzijn.

Spel en wedstrijd

Kinderen die spelen beleven daaraan plezier omdat ze samen het spel maken, spelregels verzinnen, elkaar uitdagen en lol hebben. Ze spelen geen wedstrijd waarbij het gaat om winnen of verliezen. Het onderscheid tussen spel en wedstrijd is relevant (5). Het doel van een wedstrijd is meestal duidelijk. Spel heeft meer een open eind. De meeste wedstrijden kennen strakke regels en een scheidsrechter zodat het spel volgens de regels wordt gespeeld. Een wedstrijd is vaak uiterst serieus want er staat veel op het spel aan geld en prestige.

In spel is er minder competitie dan bij een wedstrijd. Spel gaat over samenwerking, niet over tegenwerking. Er is in spel ook geen sprake van politieke spelletjes waarbij de een zijn positie probeert te versterken ten koste van de ander. In het spel zijn er regels, maar die worden speels gehanteerd en gemakkelijk gewijzigd als dat het spel leuker en aantrekkelijk maakt. De regels in een wedstrijd zijn strikt en op een overtreding volgt een bestraffing. In het spel is er geen sprake van agressie, zoals vaak wel het geval is bij een wedstrijd. Iemand die zich in het spel te agressief gedraagt, wordt al snel door anderen gecorrigeerd want het spel maak je samen terwijl je het speelt. Bij veranderen als samenspel gaat het niet om een wedstrijd met winnaars en verliezers, maar om spelers die samen aan een toekomst werken en duurzame veranderingen realiseren (6).

Veranderen als samenspel

Stel je voor dat we het veranderen van organisaties als spel kunnen zien, waarin we vrijheid ervaren en plezier hebben. Spelen biedt ruimte om nieuw gedrag uit te proberen en andere gedachten te ontwikkelen. Daarmee bevrijdt het ons van ingesleten patronen en kan het bijdragen aan diepgaande veranderingen in organisaties (7). Veranderen als samenspel nodigt uit om spelpatronen te doorgronden. Het gaat niet alleen om strategieën, structuren en systemen, maar ook om wat zich tussen de regels afspeelt, de ongeschreven regels van het spel, en ingesleten spelpatronen. Daarmee gaat samenspel ook over culturele praktijken, weerbarstigheden en individuele onzekerheden. Juist bij diepgaande verandering en vernieuwing zijn deze gezichtspunten essentieel om veranderingen tot waarde te brengen. In het samenspel ontstaat een gesprek over hoe het spel wordt gespeeld, wie de echte spelers zijn en welke speelruimte er is.

Bij veranderen als spel kan iedereen meedoen en een rol spelen. De spelers beleven plezier aan de uitdagende situaties waarin ze zich samen met anderen kunnen ontwikkelen. Spelplezier ontstaat als mensen invloed hebben op hun eigen leven en welzijn. Een spelende houding doet een beroep op de creativiteit van spelers die elkaar uitdagen en scenario’s ontwikkelen zonder helder begin- of eindpunt. Ze gaan het avontuur aan in de ruimte die ze samen maken. Veranderen als samenspel betekent dat spelers omgaan met onverwachte gebeurtenissen en onvoorspelbare momenten en dat ze mogelijkheden creëren om zich te ontwikkelen en daaraan plezier beleven.

Referenties

1.  Johnson, J., S. Eberle, Th. Hendricks & D. Kuschner (2015) The handbook of the study of play. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield.

2. Huizinga, J. (1938) Homo Ludens. proeve eener bepaling van het spelelement der cultuur. Uitgave 2009. Amsterdam: Amsterdam University Press.

3. De videokunstenaar Francis Alÿs heeft spelende kinderen gefilmd over de hele wereld, in oorlogsgebieden, vluchtelingenkampen, arme en rijke gebieden. In zijn serie video’s Children’s play zie je kinderen over de hele wereld plezier hebben en vergelijkbare spelletjes spelen.

4. Martens, R. (2019) We moeten spelen. Wat onderwijs aan een verkenning van onze natuur heeft. Driebergen: Nivoz.

5.  Kohn, A. (1992) No contest. The case against competition. New York: Houghton Mifflin.

6. Bateson, P. & P. Martin (2013) Play, Playfulness, creativity and innovation. Cambridge: Cambridge University Press.

7. Boonstra, J.J. (2020) Veranderen als samenspel. Een positieve kijk op het veranderen en innoveren van organisaties. Amsterdam: Boom | Management Impact

Geef een reactie

Verzenden

Email zal niet openbaar zijn Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Nieuwsbrief?

Opleiding van Teamchange

Artikelen per thema

Misschien ook interessant

Teamtools Online – 50 oefeningen met App & Web

  • 11 december 2013
  • Vroemen & Wagenaar

De toekomst van gaming

  • 1 juli 2013
  • Annemieke Stoppelenburg

Het prisoners dilemma in teams. Klassieker die nog steeds opgaat.

  • 23 september 2019
  • Martijn Vroemen

Advieskunst voor (interne) adviseurs: beter leren adviseren

  • 8 maart 2019
  • Machiel Willemsen

De onderstroom observeren langs 4 thema’s. Zet je duikbril maar op

  • 6 maart 2017
  • Teamchange

Een goede teamleider wordt op handen gedragen

  • 2 juni 2013
  • Teamchange

Ik wil op de hoogte blijven

Voer je gebruikersnaam of e-mailadres in.
Je zult een link via e-mail ontvangen om een nieuw wachtwoord aan te maken.