AND COUNTING...

20 Modellen om naar teamrollen te kijken

Teamrollen, dat is geen grapje meer. De persoonlijkheidstest is big business. Sommige modellen zijn eigendom van wereldwijd opererende advies- en trainingsbureaus. Andere zijn meer of minder succesvolle klonen daarvan. Sommige zijn al duizenden jaren oud. En anderen komen net kijken. Een overzicht van 20. (In het Praktijkboek Teamcoaching staan er inmiddels 26).

In dit artikel

De klassiekers

1. Vier Temperamenten (Hippocratus, 460-370 voor Chr.). Ja, waarom ook niet? Het lijkt vergezocht maar eigenlijk doet het niet zoveel onder voor veel andere modellen. Tot begin vorige eeuw nog veelgebruikt in de geneeskunde. Sommige temperamenten zijn gangbaar in ons taalgebruik, zoals flegmatisch en melancholisch. Ik heb varianten gezien die in een zakelijke context gebruikt worden, en bij teambuilding, compleet met testjes… en kleuren!

2. The Big Five is een van de meest onderzochte (en best gevalideerde) persoonlijkheidsmodellen, gebaseerd op vijf schalen, of kenmerken. Persoonlijkheden bestaan uit een unieke combinatie van posities op die vijf schalen of ‘dimensies’. Werkt dus niet met holistische persoonlijkheidstypen. Het model kent een lange voorgeschiedenis, maar kreeg rond 1985 de huidige vorm.

3. Personality and Preference Inventory (PAPI) werkt met 22 schalen: 11 voor behoeftes (needs) en 11 voor rollen. De lange vragenlijst produceert een ‘spinnenweb’ grafiek en is interessant als start voor een gesprek. Al enkele decennia geliefd bij assessments, werving en selectie. Er komen nog steeds updates uit. Onlangs werd een expliciete link met de Big 5 gemaakt.

4. Six Thinking Hats van Edward De Bono (1985). Het eerste (mij bekende) model dat kleuren expliciet koppelt aan stijlen. Veel gebruikt bij groepen die moeten innoveren, brainstormen en beslissen. Kernboodschap is dat je voldoende variantie nodig hebt om tot creativiteit te komen. Hij maakte er een methode van: dus je kunt teamleden vragen om bewust een bepaald type hoed op te zetten. Verschillend of juist (tijdelijk) allemaal dezelfde. Dit maakt zijn model uniek. De Bono heeft het tot super-management goeroe geschopt. Actiestappers is een variant op de hoeden. Van denken (hoeden) naar doen (schoenen). Kom ik verder nergens tegen maar als illustratie van de wildgroei en variatie wel grappig.

5. Herrmann Brain Dominance Instrument (HBDI) uit 1978 en hernieuwd in 1996. Gaat niet zozeer over teams, meer over individuen. De kleuren zijn anders ingevuld dan bijvoorbeeld bij Insights. Er zijn eenvoudige en meer complexe varianten op het model, met meerdere schillen en gelaagdheden.

6. Life Orientations (LIFO) methode, ontwikkeld door Allan Katcher (1967), oorspronkelijk om groepsdynamische processen in kaart te brengen. Werkt met vier soorten ‘krachten’ of kwaliteiten van mensen. Van alle vier zijn er twee varianten: je stijl in gunstige omstandigheden en een stijl als je onder druk staat. De bijbehorende test is uitgebreid onderzocht en gebruikt uiteraard nu kleuren, maar had die oorspronkelijk niet. Het systeem heeft een enorm, wereldwijd netwerk van licentietrainers (ik heb ooit zo’n licentie gehad J) maar is in ons land nooit helemaal doorgebroken.

7. Leerstijlen van Kolb werden in de jaren ’70 tot ’90 wel gebruikt als model om teamrollen te typeren, maar was hier eigenlijk niet voor bedoeld. De leercyclus vind ik waardevol, maar de bijbehorende menstypen van ‘doener’, ‘denker’, ‘beslisser’ en ‘dromer’ zijn lastig uit te leggen voor iets dat zo simpel lijkt.

8. Roos van Leary is een van mijn lievelingsmodellen omdat het zo herkenbaar en slim-eenvoudig is. Richt zich volledig op gedrag en actie-reactie tussen mensen. De roos onderscheidt 8 taartpunten met gedragscategorieën en daar weer functionele en doorgeschoten varianten van. Je kunt testjes doen om mensen te ‘typeren’, maar ik vind het veel nuttiger om specifieke gedragssituaties te duiden. Iedereen gebruikt alle soorten gedrag wel een keer, al heb je natuurlijk voorkeuren.

De eerste met kleurtjes

9. Veranderkleuren van De Caluwé en Vermaak: worden soms – evenals Kolb – gebruikt om teamsamenstelling te bespreken, maar zijn daar oorspronkelijk niet voor bedoeld. Juist met de vijf veranderkleuren ontstaat vaak verwarring, omdat veel andere persoonlijkheidsmodellen een verschillende betekenis geven aan de kleuren. Als ‘kleurenmodel’ heeft het zeker tien jaar geregeerd in Nederland, maar is de dominante positie aan het verliezen. Huib Koeleman heeft in 2013 nog twee kleuren toegevoegd in zijn boek over verandercommunicatie.

Geïnspireerd door Spiral Dynamics

10. Management Drives gebruikt 6 kleuren die uitdrukken wat de basis-drijfveren zijn die jouw gedrag bepalen. Gebaseerd op de Spiral Dynamics theorie van Graves (1970 eerste publicatie) en gepopulariseerd door Beck en Cowan (1996). Heeft veel grote klanten in ons land.

11. Real Drives is een spin-off hiervan, na gedoe met de oprichters van Management Drives. De Real Drives claimt ‘fundamenteel anders’ te zijn maar is dat in mijn ogen niet. Als je in de geschiedenis duikt vallen vooral een stammenstrijd en juridische toestanden rondom het merk op.

12. Profile Dynamics is hier weer een variant op met ineens zeven kleuren. Er zijn nog diverse andere varianten te vinden, die allemaal over waarden en drijfveren gaan.

Jung en Jung-vervolg

13. Meyers Briggs Type Inventory (MBTI). Gebaseerd op Jung’s persoonlijkheidsschalen uit 1921. In 1962 is het eerste test-instrument gepubliceerd. Aanvankelijk gericht op individuen, later ook op teams. Mensen zijn vaak enthousiast over dit model omdat het vrij gedetailleerd is. Er werden vaak dagenlange workshops aan besteed. De typering geschiedt met ingewikkelde 4-lettercombinaties (‘ik ben een INFP’) die niet lekker in de mond liggen, en dat is volgens mij een van de redenen waarom het nu verdrongen wordt door eenvoudige kleurenmodellen (zoals 14-17). Er zijn inmiddels vernieuwde versies met archetypische rollen, zoals ‘crusaders’ of ‘builders’.

14. Insights Discovery (4 kleuren/8 rollen) bouwt voort op de Jung-schalen en MBTI en gaat zelfs terug naar de Tempramenten! Met prominente kleurcodering. We hebben het hier over big business: wereldwijd opererende merknaam, met licenties, workshops, parafernalia en hele grote klanten.

15. Insights Deeper Discovery (met 72 archetypen, zoals ‘rebel’ of ‘prins’) is hier een variant op. Opvallend is dat van dit merk (en evenmin van big brands als Management Drives of Lumina Spark) vrijwel geen kritiek of zelfs een kritische wiki te vinden is. De marketing van deze merken is hermetisch.

16. PersonalColor (ook gebaseerd op Jung en Big5) is een relatief jong model (maar een kloon van voorgangers) met 4 basiskleuren. Het gebruikt expliciet de feedback van anderen, onderscheidt zakelijk en privégedrag en het meet ook stijlflexibiliteit.

17. Lumina Spark (sinds 2009) bouwt eveneens voort op Jung en Big5. Claimt deze twee systemen op ‘revolutionaire’ wijze te verenigen en ‘omarmt de paradoxen’ in mensen. Werkt met kleuren en met tegenstellingen, zoals ‘productgericht’ versus ‘mensgericht’. Luminalearning is geen klein bedrijfje en timmert hard en internationaal aan de weg.

Ooit favoriet, nu minder

18. Het Enneagram is begin jaren ’20 ontwikkeld door George Gurdjieff, filosoof en mysticus. Zijn leerling Ouspensky publiceerde in 1949 voor het eerst over de 9 persoonlijkheden (zoals ‘romanticus’ en ‘bemiddelaar’). Het model was lang het domein van de esoterie, maar werd rond 2000 ineens opgepikt door het bedrijfsleven en er verscheen een kleine boekenkast voor trainers en managers. Door wetenschappers categorisch afgewezen. Verdwijnt inmiddels weer van het zakelijk toneel.

19. Quinn Octogram, van Quinn en Rohrbaugh (1983). Het model geeft acht stijlen, vooral gericht op leiderschap. Is nu minder populair dan een jaar of 15 geleden. Ook het Octogram komt tegenwoordig met kleuren, maar die zijn puur decoratief.

20. De Belbin Teamrollen zijn nog zeer geliefd, al is de populariteit tanende. Het is een goed doordacht en wetenschappelijk onderzocht model, en het is volledig gericht op teams en teamsamenstelling. De simpele test die je overal gratis vindt is erg dunnetjes, maar als begin van een gesprek kan het wel dienen.

Nieuwsgierig naar meer toelichting op het gebruik van teamrollen en tests? Lees dan dit artikel.

Aanverwante artikelen

32 Feedback tips voor het geven én ontvangen van feedback

Een Teamplan: wat staat daar zoal in?

50 Modellen voor teamcoaches en teamleiders

De teamroltest, horoscopen en Mondriaan

Mannenteams of vrouwenteams: verschillen en voorkeuren

Geef een reactie

5 reacties

  1. Mooi overzicht. Ik ben er eens goed ingedoken. Ik miste nog de vier kleuren van DISC. Ook een overzichtelijk model. Er zit best wel wat pseudo wetenschap bij. Door dit artikel ben ik me weer eens gaan verdiepen in de Belbin teamrollen. Ooit gehad op school. Daar zich wel echt jarenlang, wetenschappelijke studie achter van Meredith Belbin. Ik ben eens aan de slag gegaan met die teamrollen. Hier zie je een helder en uitgebreid overzicht: https://www.abundantlife.nl/trainingen/belbin-training/belbin-teamrollen
    Het geeft wel de nodige handvatten om je eigen gedrag en die van een ander te beoordelen, als er interactie plaats vindt.

  2. Martijn, mooi overzicht van modellen en stijlen. Ten aanzien van kritische noten cq wetenschappelijke onderbouwing kan ik je verwijzen naar http://evidencebasedhrm.be/ Een geweldige plek om veel managementmodellen-fabels te debunken. Veel plezier.
    Paul

  3. Wat een heerlijk overzicht Martijn. Ik ben me op dit moment ook aan het verdiepen in allerlei verschillende testen omdat wij er ook een hebben (de MY-etool). Zo’n test kan idd veel inzicht geven, teveel een etiket zijn en een goed begin van een gesprek (met een juiste trainer, coach of consultant). Ik vind het belangrijk dat een test laat zien dat er voor verschillende taken verschillende mensen nodig zijn. Of beter nog andersom: dat er voor iedereen een belangrijke plek is. Een mismatch tussen mens en taken/plek kan veel stress en ellende veroorzaken. Verder vind ik het ook belangrijk dat gedrag en aansturing samen bekeken worden. Vaardigheden kunnen echt een vanzelfsprekend (intern) talent zijn, maar ook aangeleerd. Soms zelfs als overlevingsmechanisme.
    Uiteindelijk gaat het erom dat bedrijven om mensen heen gebouwd worden en niet andersom (#SemlerNL), daar is nog wel wat #kanteling voor nodig. Als een test http://www.my-organization.nl daarbij helpt ben ik voor. Uiteraard vind ik dat onze test een paar belangrijke voorwaarden combineert. Bedankt voor je overzicht.

  4. Wat een heerlijk overzicht Martijn. Ik ben me op dit moment ook aan het verdiepen in allerlei verschillende testen omdat wij er ook een hebben (de MY-etool). Zo’n test kan idd veel inzicht geven, teveel een etiket zijn en een goed begin van een gesprek (met een juiste trainer, coach of consultant). Ik vind het belangrijk dat een test laat zien dat er voor verschillende taken verschillende mensen nodig zijn. Of beter nog andersom: dat er voor iedereen een belangrijke plek is. Een mismatch tussen mens en taken/plek kan veel stress en ellende veroorzaken. Verder vind ik het ook belangrijk dat gedrag en aansturing samen bekeken worden. Vaardigheden kunnen echt een vanzelfsprekend (intern) talent zijn, maar ook aangeleerd. Soms zelfs als overlevingsmechanisme.
    Uiteindelijk gaat het erom dat bedrijven om mensen heen gebouwd worden en niet andersom (#SemlerNL), daar is nog wel wat #kanteling voor nodig. Als een test http://www.my-organization.nl daarbij helpt ben ik voor. Uiteraard vind ik dat onze test een paar belangrijke voorwaarden combineert. Bedankt voor je overzicht.

  5. Leuk om deze verschillende modellen op een rijtje te zien. Maakt gelijk maar weer duidelijk hoe moeilijk het is om het kaf van het koren te scheiden en een model te kiezen dat bij je doel past.
    Over het Octogram wil ik graag het volgende rechtzetten. Het Octogram is een vertaling door Online Talent Manager op het Model van concurrerende waarden van Quinn. Het Octogram brengt op wetenschappelijke wijze voorkeurs werk- en leiderschapsstijlen in kaart waar het oorspronkelijke Quinnmodel het over managementrollen heeft. De affiniteit met 8 stijlen wordt in kaart gebracht. Voor uitgebreide informatie over het Octogram verwijs ik graag naar http://www.onlinetalentmanager.nl/producten/tests/octogram.

    Groet, Tessa

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Welk account wil je maken?

Minimaal 8 tekens, 1 hoofdletter, 1 cijfer en 1 leesteken. Gebruik geen wachtwoord dat je elders ook gebruikt.

Aanmelden Ask me Anything

Zit je met een casus? Een lastige klus? Iets met je team of je rol als teamcoach of teamleider? Kom naar een online AmeA sessie, je mag alles vragen. Meld je aan! Het is van 10.00 tot 11.30. Kom wel op tijd, eerder weggaan kan.

Boek aanbevelen

Bestand delen

Je kunt een pdf-bestand delen op onze site. Een artikel, of iets anders moois. Stuur het ons en wij plaatsen het onder jouw naam op onze Download & Delen pagina.

Werkvorm posten

De instructie
Helder en in hele zinnen. Geen telegramstijl. Gebruik stappen of nummers. Of tussenkopjes in vet. Geef eventueel variaties of tips aan het eind. Doe géén copy-paste van een andere site of ander document!!

Account aanpassen

Minimaal 8 tekens, hoofdletter, cijfer en speciaal teken. Gebruik geen ww dat je elders gebruikt. 

Minimaal 8 tekens, 1 hoofdletter, 1 cijfer en 1 leesteken. Gebruik geen wachtwoord dat je elders ook gebruikt.

Minimaal 8 tekens, 1 hoofdletter, 1 cijfer en 1 leesteken. Gebruik geen wachtwoord dat je elders ook gebruikt.

Let op – als je geen bevestiging hebt ontvangen is het maken van je account niet gelukt. Je kunt dan niet inloggen.

Profiel maken of aanpassen

Leuk als je zichtbaar wilt zijn op de site. Ook klanten kunnen je profiel zien, maar alleen mensen die zijn ingelogd hebben zicht op je contactgegevens. 

  • JPG/JPEG/PNG
  • Zo vierkant mogelijk
  • Vooral je gezicht
  • Max 500kb

Review maken

Onze studenten – misschien jij ook – hebben veel aan de reviews op onze site. Help jij toekomstige studenten met jouw review? Het mag eventueel anoniem of onder pseudoniem. Veel dank!

complete opleiding voor teamcoaches
Meer informatie +

Kom kennismaken met ons!

Je wilt wellicht met ons samenwerken of je bij ons laten opleiden, maar nog even ‘gevoel’ krijgen bij wie wij zijn? Of je hebt gewoon een aantal vragen die je liever persoonlijk bespreekt?

Laten we (video)bellen!

We ontmoeten elkaar via telefoon, Teams of Zoom. Geheel vrijblijvend uiteraard. In principe neemt Martijn Vroemen contact met je op, maar je kunt ook kiezen voor andere Teamchangers.

Handleiding Zoom + mini-werkvormen

Stel je vraag!